Glifosat, najpopularniejszy herbicyd na świecie, długo uważany był za stosunkowo bezpieczny dla ludzi, o ile jego spożycie mieści się w dopuszczalnych normach. Jednak nowe, przełomowe badanie przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców z USA i Europy pokazuje, że nawet minimalne dawki glifosatu mogą prowadzić do rozwoju różnych typów nowotworów – także tych rzadkich.

Badania te nie tylko rzucają światło na skutki długoterminowego narażenia na glifosat, ale również podważają wcześniejsze wytyczne dotyczące bezpieczeństwa tego związku. Dla konsumentów, producentów żywności oraz decydentów politycznych wyniki są alarmujące.

Przełomowe badanie – jak wyglądała metoda?

Badanie zostało zapoczątkowane przez Instytut Ramazzini i obejmowało obserwację szczurów rasy Sprague–Dawley przez 104 tygodnie życia – czyli cały okres ich naturalnego cyklu życiowego. Zwierzętom podawano glifosat oraz preparaty zawierające ten związek:

• Roundup BioFlow (stosowany w UE),
• Ranger Pro (używany w USA).

Podawanie rozpoczęto już w szóstym dniu ciąży samicy, co pozwoliło na analizę wpływu glifosatu na rozwój płodu oraz kolejne generacje. Naukowcy testowali trzy dawki glifosatu:

• 0,5 mg/kg masy ciała/dzień – odpowiada ADI (dopuszczalnemu dziennemu spożyciu) w UE,
• 5 mg/kg masy ciała/dzień – odpowiada NOAEL (poziomowi bez obserwowanego działania szkodliwego),
• 50 mg/kg masy ciała/dzień – znacznie przekracza obecnie uznane za bezpieczne wartości.

Co wykazały wyniki badań?

W każdej z grup, które otrzymywały glifosat, stwierdzono istotny wzrost liczby nowotworów w porównaniu z grupą kontrolną. Zjawisko to było zależne od dawki – im wyższa dawka, tym częstsze występowanie choroby.

Nowotwory występowały w wielu tkankach, m.in.:

• białaczka (tkańce limfatyczne),
• skóra,
• wątroba,
• tarczyca,
• układ nerwowy,
• jajniki,
• gruczoł sutkowy,
• nadnercza,
• nerki,
• pęcherz moczowy,
• kości,
• trzustka,
• macica,
• śledziona.

Szczególnie intrygujące okazały się dane dotyczące białaczki – około połowa zgonów spowodowanych tą chorobą miała miejsce u zwierząt młodszych niż jeden rok życia, co odpowiada wiekowi 35–40 lat u ludzi.

Dr Daniele Mandrioli, dyrektor Centrum Badań nad Rakiem Cesare Maltoni w Instytucie Ramazzini, zaznaczyła:

„Warto zauważyć, że około połowa zgonów z powodu białaczki zaobserwowanych w grupach, którym podawano glifosat i GBH wystąpiła w wieku poniżej jednego roku, co jest porównywalne z wiekiem poniżej 35-40 lat u ludzi.”

Czy to pierwsze badania nad rakotwórczością glifosatu?

Nie. Już wcześniej Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) sklasyfikowała glifosat jako „prawdopodobnie rakotwórczy dla człowieka” (kategorię 2A). Wypowiedź ta wywołała falę kontrowersji i procesów sądowych, szczególnie w USA, gdzie kilka sądów powszechnych orzekło, że ekspozycja na glifosat była przyczyną rozwoju chłoniaków u pracowników rolniczych.

Ponadto, w grudniu 2024 roku opublikowane zostało badanie Arizona State University, ukazujące, że glifosat powoduje trwałe stany zapalne w mózgu, podobne do tych występujących przy chorobie Alzheimera i innych schorzeniach neurodegeneracyjnych.

Prof. Ramon Velazquez, jeden z autorów badań, zaznaczył:

„Nasza praca powiększa rosnącą pulę dowodów wskazujących na podatność mózgu na działanie glifosatu.”

Glifosat w żywności dostępnej w Polsce – raporty pokazują realne zagrożenie

W 2019 i 2020 roku Fundacja Konsumentów oraz FoodRentgen przeprowadziły badania jakości produktów spożywczych dostępnych na sklepowych półkach w Polsce. Wyniki były niepokojące:

• W pierwszym badaniu cztery kasze miały wyraźnie przekroczony poziom glifosatu, a dwie znajdowały się na granicy dopuszczalnych norm.
• W drugim badaniu sześć kasz ponownie miało przekroczone normy, choć nie był to dokładnie ten sam zestaw produktów.

W jednym z przypadków stwierdzono aż 46-krotne przekroczenie dopuszczalnych wartości glifosatu.

Jakie wnioski płyną z badań?

Zgodnie z danymi z eksperymentów przeprowadzonych na zwierzętach, glifosat:

• jest rakotwórczy nawet w dawkach uznawanych za bezpieczne,
• może powodować stan zapalny mózgu,
• wpływa negatywnie na zdrowie układu nerwowego,
• prowadzi do wzrostu częstości występowania rzadkich nowotworów.

Wnioski te są kluczowe dla agencji regulacyjnych, takich jak EFSA (Europejska Agencja Bezpieczeństwa Żywności) czy WHO, które powinny dokonać ponownej oceny bezpieczeństwa glifosatu.

Co możesz zrobić jako konsument?

• Wybieraj produkty ekologiczne – rośliny uprawiane bez udziału chemicznych herbicydów mają mniejsze ryzyko zanieczyszczenia glifosatem.
• Sprawdzaj certyfikaty ekologiczne – np. bio lub Demeter.
• Unikaj produktów z genetycznie modyfikowanych roślin, które są najczęściej opryskiwane glifosate.
• Świadomie wybieraj marki – część producentów deklaruje brak glifosatu w swoich produktach.

Podsumowanie

Glifosat, który dotychczas był uznawany za stosunkowo bezpieczny, może być poważnym zagrożeniem dla zdrowia człowieka. Przełomowe badania dostarczają niezbitych dowodów, że nawet najmniejsze dawki tego związku mogą prowadzić do rozwoju nowotworów, chorób neurodegeneracyjnych i przedwczesnej śmierci.

Na podstawie wyników badań, warto zadbać o świadome konsumowanie i śledzić zmiany w regulacjach dotyczących stosowania glifosatu w rolnictwie i przemyśle spożywczym.