Unijna strategia klimatyczna Fit for 55 to jeden z najambitniejszych planów transformacji energetycznej w historii Unii Europejskiej. Jej celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku poprzez ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 55% względem poziomu sprzed 1990 roku. Realizacja tej strategii wiąże się jednak z ogromnymi kosztami – według szacunków łączny koszt transformacji dla Polski może wynieść aż 1,5 miliarda złotych, głównie na termomodernizację budynków.

POLECAMY: Pakt migracyjny, ETS 2 i EPBD – Polska przed katastrofą? Co czeka Polaków w najbliższych latach?

Dyrektywa EPBD – nowe wymogi energetyczne dla budynków

Jednym z kluczowych elementów strategii Fit for 55 jest znowelizowana dyrektywa o charakterystyce energetycznej budynków (EPBD), przyjęta przez Parlament Europejski 14 marca 2023 r. Wprowadza ona rygorystyczne przepisy dotyczące energochłonności obiektów oraz eliminacji paliw kopalnych:

• Od 2026 roku wszystkie nowe budynki publiczne muszą być zeroemisyjne.
• Od 2028 roku obowiązek ten będzie dotyczył również budynków mieszkalnych.
• Do 2050 roku wszystkie istniejące budynki w UE mają zostać dostosowane do standardu zeroemisyjności (z wyjątkiem obiektów sakralnych, zabytkowych oraz niektórych budynków przemysłowych).

Według Długoterminowej Strategii Rennovacji Budynków z 9 lutego 2022 roku, inwestycje te mogą pochłaniać nawet 1,5–2,0% PKB rocznie przez kilkadziesiąt lat. Eksperci Konfederacji Lewiatan szacują łączne koszty na ok. 1,5 mld zł w ciągu najbliższych trzech dekad.

Klasy energetyczne budynków i paszporty klimatyczne

Aby monitorować spełnienie nowych wymogów, wprowadzone zostaną tzw. pasje klimatyczne – dokumenty informujące o klasie energetycznej danego budynku w skali od A do G. W Polsce około 15% budynków należy do klasy G, co może prowadzić do ograniczeń w ich sprzedaży lub wynajmie. Taki mechanizm funkcjonuje już we Francji – od 2023 roku nie można wynajmować nieruchomości z klasą G, a od 2028 roku zakaz obejmie także klasy F.

Zakaz stosowania paliw kopalnych od 2030 roku

W ramach Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu (KPEiK) przewidziano stopniowe wycofywanie paliw kopalnych:

• Od 2030 roku zabronione będzie instalowanie nowych kotłów węglowych czy ekogroszku.
• Nowe budynki oddawane do użytku po tym terminie muszą być zeroemisyjne.
• Do 2050 roku wymogi te będą dotyczyć również istniejących budynków, niezależnie od wieku i rodzaju konstrukcji.

System kar za niewypełnienie wymogów energetycznych

Dyrektywa EPBD przewiduje również sankcje dla właścicieli nieruchomości niespełniających nowych norm. Zgodnie z art. 34 dokumentu:

„Przewidziane kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.”

To oznacza, że naruszenie przepisów może wiązać się z poważnymi konsekwencjami finansowymi dla właścicieli nieruchomości.

Nowy system handlu emisjami ETS2 – dodatkowy ciężar dla gospodarstw domowych

Od 2027 roku funkcjonować będzie nowy system handlu emisjami dwutlenku węgla – ETS2, który objęł będzie sektory transportu i budownictwa. Według raportu pt. „Analiza wpływu ETS2 na koszty życia Polaków”, przeciętna polska rodzina może ponieść następujące dodatkowe koszty:

• Ogrzewanie gazem: 6 338 zł (2027–2030), 24 018 zł (2027–2035)
• Ogrzewanie węglem: 10 311 zł (2027–2030), 39 074 zł (2027–2035)

W 2027 roku, aby pokryć dodatkowe koszty ETS2, rodzina ogrzewająca się gazem musiałaby przeznaczyć 45% miesięcznego minimalnego wynagrodzenia, a przy ogrzewaniu węglem aż 73% tego dochodu.

Termomodernizacja – 4 mln budynków wymaga remontu

W Polsce ponad 4 miliony budynków potrzebuje pilnej modernizacji energetycznej. Dotyczy to między innymi:

• Docieplenia ścian
• Wymiany okien
• Instalacji nowoczesnych systemów grzewczych
• Wykonania audytów energetycznych

Brak działań może prowadzić nie tylko do sankcji finansowych, ale także znacznego pogorszenia warunków życia i wzrostu opłat komunalnych.

Podsumowanie – Jakie wyzwania stoją przed Polską?

Strategia Fit for 55 to ogromny krok ku zielonej przyszłości, ale jednocześnie poważne wyzwanie dla polskiej gospodarki i społeczeństwa. Przygotowanie milionów budynków do standardu zeroemisyjności, modernizacje technologiczne oraz adaptacja do nowego systemu opłat za emisje CO2 to zadania wymagające ogromnych nakładów finansowych i czasu.

Polska stoi więc przed wyborem: albo szybko podejmie działania modernizacyjne wspierane funduszami unijnymi, albo poniesie konsekwencje finansowe i społeczne braku gotowości.

Cytaty i orzecznictwo sądowe (jeśli dostępne):

Na chwilę obecną brak jest oficjalnych wyroków sądów powszechnych ani trybunałów międzynarodowych dotyczących bezpośrednio strategii Fit for 55. Niemniej jednak analizy i stanowiska prawnicze wskazują, że obowiązki wynikające z dyrektywy EPBD będą podlegać egzekucji na gruncie prawa krajowego, a ewentualne spory prawne mogą pojawić się w najbliższym czasie w związku z jej wdrażaniem.